Forumson

Forumson (http://www.forumson.org/)
-   Coğrafya (http://www.forumson.org/cografya/)
-   -   Sahra Çölü (Büyük Sahra Çölü) (http://www.forumson.org/cografya/66864-sahra-colu-buyuk-sahra-colu.html)

Korax 12-30-2008 21:51

Sahra Çölü (Büyük Sahra Çölü)
 
Sahra Çölü (Büyük Sahra Çölü)




Sahra Çölü'nin uydu görüntüsü


Sahra Çölü ya da Büyük Sahra dünyanın en büyük çölüdür. Afrika'nın dörtte bi­rinden daha fazlasını kaplar ve kıtanın Atlas Okyanusu'ndan Kızıldeniz'e kadar bütün ku­zey kesimi boyunca yayılır. Bu büyük çölün kuzeyinde Akdeniz ve Atlas Dağları, güne­yinde kurak Sahel bölgesi yer alır. Sahra Çölü güneye doğru yayılarak ekvatora 1.500 km kadar yaklaşır. Yüzölçümü 8.600.000 km2'dir.
Batı Sahra, Fas, Cezayir, Tunus, Libya, Mısır, Moritanya, Mali, Nijer, Çad ve Su­dan'ın bazı bölümleri Sahra Çölü'nün içinde kalır. Çölün yüzeyinin büyük bölümünü, ge­niş sırtlarla birbirinden ayrılan alçak çukur­luklar oluşturur. Yağmurun sıklığı ve miktarı mevsimden mevsime değişir. Sahra Çölü'nün orta kesimlerinde evleri yıkan şiddetli yağ­murlar bile görülmüştür. Bunun yanında yıl­larca yağmur almayan bölgeler de vardır. Gündüz sıcaklığı oldukça yüksektir; 60°C'ye ulaşır. Geceler serindir ve özellikle yüksek kesimlerde don ve buzlanma görülür. Gökyü­zü çoğunlukla bulutsuzdur; havadaki nem oranı çok düşüktür.
Sahra Çölü bütünüyle kumdan oluşan bir düzlük değildir. Kum çölleri arazinin ancak yüzde 20'sini kaplar. Oldukça yüksek dağlar, geniş, çıplak yaylalar vardır. Güneş ve don kayaları aşındırır, rüzgâr da aşınmış parçaları sürükler. İncecik kum taneleri büyük toz bulutları halinde uzaklara taşınır. Kum çölle­rinin arasında "kumul" adı verilen kum tepe­leri bulunur (bak. Kumul). Bazı kumullar 230 metre yüksekliğe kadar ulaşır. Çölün büyük bölümünü kaplayan düzlüklerde bütün yü­zey, sürüklenen kumların aşındırarak yuvar­latıp parlattığı çakıl ve taş yığınlarıyla kaplıdır.
Sahra Çölü'nde su kaynaklarının az oluşu bitkilerin yetişmesini engellediği gibi, insanla­rın ve çölde yaşayabilecek hayvanların sayısı­nı da kısıtlar. Bitkiler su kaybına karşı kendi­lerini az sayıdaki yaprakları (bazılarında yap­rak yerine diken vardır), kalın kabukları ve çok derine inen kökleriyle korurlar. Sahra Çölü'nde yaşayan hayvanlar da uzun süre bir şey içmeden yaşayabilen, hızlı ve uzaklara gidebilen ceylan, antilop, çakal ve tilki gibi hayvanlardır. En önemli ağaç, meyvesi insan­larca yenen, kırılmış çekirdekleri de develeri beslemekte kullanılan hurma ağacıdır. Ayrıca buğdaygiller ile akasya ve ılgın türleri de bulunur.
Sahra Çölü bölgesinde yaşayanların sayısı 2 milyona yaklaşır. Bu sayının hemen hemen yarısını göçebeler oluşturur. Göçebeler deve, keçi ve koyun besler; hayvanlarını sayısı çok az olan otlaklara götürebilmek için sürek­li yer değiştirirler. Başlıca yiyecekleri süt ve hurmadır. Yerleşik kavimlerse tepelik kırlar-daki ırmaklar boyunca ya da suyun bulundu­ğu vahalarda yaşarlar. Kuyular­dan yeraltı suyu çıkarılır. Hurma ağaçlarının meyveleri yenir; gövdelerinden kereste yapılır; yaprakları da sepet yapımında kullanılır. Palmiyelerin göl­gesinde meyve ağaçlan ve sebze yetiştirilir. Öbür tarım ürünleri arpa, buğday ve tütün­dür. Demir, manganez ve bakır bulunur. Çıkartılan petrol ve doğal gaz borularla Ak­deniz kıyısına iletilir.
Çok sayıda havayolu Sahra Çölü'nün üze­rinden geçer. Çöl boyunca doğu-batı yönünde düzenli otobüs servisleri vardır. Deve kervan­ları çöl yerlilerine, tuz ve hurma ile değişmek üzere, dışarıdan getirilen kumaş ve sanayi ürünlerini taşırlar.
Sahel, Sahra Çölü'nü Batı Afrika'nın tro­pik çayırlarından ayıran bir kuşak oluşturur. Burası geniş bir fundalık ve otlak bölgesidir; sığır, koyun ve deve sürülerini otlatan göçebelerce kullanılır. Sahel'de yağmur, bazı ta­hılların yetiştiği güneye doğru gidildikçe ar­tar. Ama Sahel halkı kuraklık yüzünden açlıkla karşı karşıyadır. Hayvanların otlatıl­ması bitki örtüsünü büyük ölçüde yok etmek­te, çöl de kuzeyden güneye doğru yayılmak­tadır.

http://img508.imageshack.us/img508/269/libyatx8.jpg
Libya'nın Fizan bölgesinden Sahra Çölü görünümü.


Bütün Zaman Ayarları WEZ +3 olarak düzenlenmiştir. Şu Anki Saat: 00:13 .

Powered by vBulletin® Version 3.8.3
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.